🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:38:03 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

श्रवण (पुंलिङ्ग)

कान

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाश्रवणःश्रवणौश्रवणाः
द्वितीयाश्रवणम्श्रवणौश्रवणान्
तृतीयाश्रवणेनश्रवणाभ्याम्श्रवणैः
चतुर्थीश्रवणायश्रवणाभ्याम्श्रवणेभ्यः
पञ्चमीश्रवणात् / श्रवणाद्श्रवणाभ्याम्श्रवणेभ्यः
षष्ठीश्रवणस्यश्रवणयोःश्रवणानाम्
सप्तमीश्रवणेश्रवणयोःश्रवणेषु
सम्बोधनहे श्रवणहे श्रवणौहे श्रवणाः

अर्थ: कान
संस्कृत: पर्याय: कर्ण, शब्दग्रह, श्रोत्र, श्रुति, श्रवस्

📚 अमरकोश में:
• कान (२.६.९५) — पर्याय: कर्ण, शब्दग्रह, श्रोत्र, श्रुति, श्रवस्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

श्रवण (नपुंसकलिङ्ग)

कान

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाश्रवणम्श्रवणेश्रवणानि
द्वितीयाश्रवणम्श्रवणेश्रवणानि
तृतीयाश्रवणेनश्रवणाभ्याम्श्रवणैः
चतुर्थीश्रवणायश्रवणाभ्याम्श्रवणेभ्यः
पञ्चमीश्रवणात् / श्रवणाद्श्रवणाभ्याम्श्रवणेभ्यः
षष्ठीश्रवणस्यश्रवणयोःश्रवणानाम्
सप्तमीश्रवणेश्रवणयोःश्रवणेषु
सम्बोधनहे श्रवणहे श्रवणेहे श्रवणानि

अर्थ: कान
संस्कृत: पर्याय: कर्ण, शब्दग्रह, श्रोत्र, श्रुति, श्रवस्

📚 अमरकोश में:
• कान (२.६.९५) — पर्याय: कर्ण, शब्दग्रह, श्रोत्र, श्रुति, श्रवस्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें