🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:29:31 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

श्रव्य (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाश्रव्यःश्रव्यौश्रव्याः
द्वितीयाश्रव्यम्श्रव्यौश्रव्यान्
तृतीयाश्रव्येणश्रव्याभ्याम्श्रव्यैः
चतुर्थीश्रव्यायश्रव्याभ्याम्श्रव्येभ्यः
पञ्चमीश्रव्यात् / श्रव्याद्श्रव्याभ्याम्श्रव्येभ्यः
षष्ठीश्रव्यस्यश्रव्ययोःश्रव्याणाम्
सप्तमीश्रव्येश्रव्ययोःश्रव्येषु
सम्बोधनहे श्रव्यहे श्रव्यौहे श्रव्याः

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

श्रव्य (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाश्रव्यम्श्रव्येश्रव्याणि
द्वितीयाश्रव्यम्श्रव्येश्रव्याणि
तृतीयाश्रव्येणश्रव्याभ्याम्श्रव्यैः
चतुर्थीश्रव्यायश्रव्याभ्याम्श्रव्येभ्यः
पञ्चमीश्रव्यात् / श्रव्याद्श्रव्याभ्याम्श्रव्येभ्यः
षष्ठीश्रव्यस्यश्रव्ययोःश्रव्याणाम्
सप्तमीश्रव्येश्रव्ययोःश्रव्येषु
सम्बोधनहे श्रव्यहे श्रव्येहे श्रव्याणि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें