🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:44:22 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

श्रावण (पुंलिङ्ग)

कान सम्बन्धी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाश्रावणःश्रावणौश्रावणाः
द्वितीयाश्रावणम्श्रावणौश्रावणान्
तृतीयाश्रावणेनश्रावणाभ्याम्श्रावणैः
चतुर्थीश्रावणायश्रावणाभ्याम्श्रावणेभ्यः
पञ्चमीश्रावणात् / श्रावणाद्श्रावणाभ्याम्श्रावणेभ्यः
षष्ठीश्रावणस्यश्रावणयोःश्रावणानाम्
सप्तमीश्रावणेश्रावणयोःश्रावणेषु
सम्बोधनहे श्रावणहे श्रावणौहे श्रावणाः

अर्थ: कान सम्बन्धी
संस्कृत: पर्याय: नभस्, श्रावणिक

📚 अमरकोश में:
• नभस् (३.३.२४७) — पर्याय: आकाश

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

श्रावण (नपुंसकलिङ्ग)

कान सम्बन्धी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाश्रावणम्श्रावणेश्रावणानि
द्वितीयाश्रावणम्श्रावणेश्रावणानि
तृतीयाश्रावणेनश्रावणाभ्याम्श्रावणैः
चतुर्थीश्रावणायश्रावणाभ्याम्श्रावणेभ्यः
पञ्चमीश्रावणात् / श्रावणाद्श्रावणाभ्याम्श्रावणेभ्यः
षष्ठीश्रावणस्यश्रावणयोःश्रावणानाम्
सप्तमीश्रावणेश्रावणयोःश्रावणेषु
सम्बोधनहे श्रावणहे श्रावणेहे श्रावणानि

अर्थ: कान सम्बन्धी
संस्कृत: पर्याय: नभस्, श्रावणिक

📚 अमरकोश में:
• नभस् (३.३.२४७) — पर्याय: आकाश

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें