🕉️ 22 November 2026, Sunday · 09:49:13 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

श्रावित (पुंलिङ्ग)

कहा हुआ, सुनाया गया, वर्णन किया गया

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाश्रावितःश्रावितौश्राविताः
द्वितीयाश्रावितम्श्रावितौश्रावितान्
तृतीयाश्रावितेनश्राविताभ्याम्श्रावितैः
चतुर्थीश्रावितायश्राविताभ्याम्श्रावितेभ्यः
पञ्चमीश्रावितात् / श्राविताद्श्राविताभ्याम्श्रावितेभ्यः
षष्ठीश्रावितस्यश्रावितयोःश्रावितानाम्
सप्तमीश्रावितेश्रावितयोःश्रावितेषु
सम्बोधनहे श्रावितहे श्रावितौहे श्राविताः

अर्थ: कहा हुआ, सुनाया गया, वर्णन किया गया

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

श्रावित (नपुंसकलिङ्ग)

कहा हुआ, सुनाया गया, वर्णन किया गया

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाश्रावितम्श्रावितेश्रावितानि
द्वितीयाश्रावितम्श्रावितेश्रावितानि
तृतीयाश्रावितेनश्राविताभ्याम्श्रावितैः
चतुर्थीश्रावितायश्राविताभ्याम्श्रावितेभ्यः
पञ्चमीश्रावितात् / श्राविताद्श्राविताभ्याम्श्रावितेभ्यः
षष्ठीश्रावितस्यश्रावितयोःश्रावितानाम्
सप्तमीश्रावितेश्रावितयोःश्रावितेषु
सम्बोधनहे श्रावितहे श्रावितेहे श्रावितानि

अर्थ: कहा हुआ, सुनाया गया, वर्णन किया गया

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬