🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:00:15 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

श्रील (पुंलिङ्ग)

धनवान्, दौलतमन्द

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाश्रीलःश्रीलौश्रीलाः
द्वितीयाश्रीलम्श्रीलौश्रीलान्
तृतीयाश्रीलेनश्रीलाभ्याम्श्रीलैः
चतुर्थीश्रीलायश्रीलाभ्याम्श्रीलेभ्यः
पञ्चमीश्रीलात् / श्रीलाद्श्रीलाभ्याम्श्रीलेभ्यः
षष्ठीश्रीलस्यश्रीलयोःश्रीलानाम्
सप्तमीश्रीलेश्रीलयोःश्रीलेषु
सम्बोधनहे श्रीलहे श्रीलौहे श्रीलाः

अर्थ: धनवान्, दौलतमन्द
संस्कृत: पर्याय: लक्ष्मीवत्, लक्ष्मण, श्रीमत्

📚 अमरकोश में:
• लक्ष्मीवान् (३.१.१४) — पर्याय: लक्ष्मीवान्, लक्ष्मण, श्रीमान्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

श्रील (नपुंसकलिङ्ग)

धनवान्, दौलतमन्द

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाश्रीलम्श्रीलेश्रीलानि
द्वितीयाश्रीलम्श्रीलेश्रीलानि
तृतीयाश्रीलेनश्रीलाभ्याम्श्रीलैः
चतुर्थीश्रीलायश्रीलाभ्याम्श्रीलेभ्यः
पञ्चमीश्रीलात् / श्रीलाद्श्रीलाभ्याम्श्रीलेभ्यः
षष्ठीश्रीलस्यश्रीलयोःश्रीलानाम्
सप्तमीश्रीलेश्रीलयोःश्रीलेषु
सम्बोधनहे श्रीलहे श्रीलेहे श्रीलानि

अर्थ: धनवान्, दौलतमन्द
संस्कृत: पर्याय: लक्ष्मीवत्, लक्ष्मण, श्रीमत्

📚 अमरकोश में:
• लक्ष्मीवान् (३.१.१४) — पर्याय: लक्ष्मीवान्, लक्ष्मण, श्रीमान्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें