🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:53:00 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

श्रुत (पुंलिङ्ग)

सुना हुआ, ध्यान लगा कर श्रवण किया हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाश्रुतःश्रुतौश्रुताः
द्वितीयाश्रुतम्श्रुतौश्रुतान्
तृतीयाश्रुतेनश्रुताभ्याम्श्रुतैः
चतुर्थीश्रुतायश्रुताभ्याम्श्रुतेभ्यः
पञ्चमीश्रुतात् / श्रुताद्श्रुताभ्याम्श्रुतेभ्यः
षष्ठीश्रुतस्यश्रुतयोःश्रुतानाम्
सप्तमीश्रुतेश्रुतयोःश्रुतेषु
सम्बोधनहे श्रुतहे श्रुतौहे श्रुताः

अर्थ: सुना हुआ, ध्यान लगा कर श्रवण किया हुआ
संस्कृत: पर्याय: प्रमाण, दृष्टान्त, ग्रन्थ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

श्रुत (नपुंसकलिङ्ग)

सुना हुआ, ध्यान लगा कर श्रवण किया हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाश्रुतम्श्रुतेश्रुतानि
द्वितीयाश्रुतम्श्रुतेश्रुतानि
तृतीयाश्रुतेनश्रुताभ्याम्श्रुतैः
चतुर्थीश्रुतायश्रुताभ्याम्श्रुतेभ्यः
पञ्चमीश्रुतात् / श्रुताद्श्रुताभ्याम्श्रुतेभ्यः
षष्ठीश्रुतस्यश्रुतयोःश्रुतानाम्
सप्तमीश्रुतेश्रुतयोःश्रुतेषु
सम्बोधनहे श्रुतहे श्रुतेहे श्रुतानि

अर्थ: सुना हुआ, ध्यान लगा कर श्रवण किया हुआ
संस्कृत: पर्याय: प्रमाण, दृष्टान्त, ग्रन्थ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें