🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:07:08 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

श्रुति (स्त्रीलिङ्ग)

सुनना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाश्रुतिःश्रुतीश्रुतयः
द्वितीयाश्रुतिम्श्रुतीश्रुतीः
तृतीयाश्रुत्याश्रुतिभ्याम्श्रुतिभिः
चतुर्थीश्रुतये / श्रुत्यैश्रुतिभ्याम्श्रुतिभ्यः
पञ्चमीश्रुतेः / श्रुत्याःश्रुतिभ्याम्श्रुतिभ्यः
षष्ठीश्रुतेः / श्रुत्याःश्रुत्योःश्रुतीनाम्
सप्तमीश्रुतौ / श्रुत्याम्श्रुत्योःश्रुतिषु
सम्बोधनहे श्रुतेहे श्रुतीहे श्रुतयः

अर्थ: सुनना
संस्कृत: पर्याय: वेद, आम्नाय, त्रयी, निगम

📚 अमरकोश में:
• वेद के नाम (१.६.३) — पर्याय: वेद, आम्नाय, त्रयी
• कान (२.६.९५) — पर्याय: कर्ण, शब्दग्रह, श्रोत्र, श्रवण, श्रवस्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें