🕉️ 21 November 2026, Saturday · 12:38:53 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

श्रेयसी (स्त्रीलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाश्रेयसीश्रेयस्यौश्रेयस्यः
द्वितीयाश्रेयसीम्श्रेयस्यौश्रेयसीः
तृतीयाश्रेयस्याश्रेयसीभ्याम्श्रेयसीभिः
चतुर्थीश्रेयस्यैश्रेयसीभ्याम्श्रेयसीभ्यः
पञ्चमीश्रेयस्याःश्रेयसीभ्याम्श्रेयसीभ्यः
षष्ठीश्रेयस्याःश्रेयस्योःश्रेयसीनाम्
सप्तमीश्रेयस्याम्श्रेयस्योःश्रेयसीषु
सम्बोधनहे श्रेयसिहे श्रेयस्यौहे श्रेयस्यः

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: अभया, अव्यथा, पथ्या, कायस्था, पूतना
English: N. of various plants (accord. to L. Terminalia Chebula or Citrina; Clypea Hernandifolia; Scindapsus Officinali

📚 अमरकोश में:
• हरड़ के नाम (२.४.५९) — पर्याय: अभया, अव्यथा, पथ्या, कायस्था, पूतना, अमृता, हरीतकी, हैमवती, चेतकी, शिवा
• पाठा के नाम (२.४.८४) — पर्याय: पाटा, अम्बष्ठा, विद्धकर्णी, स्थापनी, रसा
• गजपीपल के नाम (२.४.९७) — पर्याय: करिपिप्पली, कपिवल्ली, कोलवल्ली, वशिर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें