🕉️ 21 November 2026, Saturday · 04:44:40 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

श्रेयस् (पुंलिङ्ग)

अतिशयेन प्रशस्यम्-ईयसुन्, श्रादेशः

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाश्रेयान्श्रेयांसौश्रेयांसः
द्वितीयाश्रेयांसम्श्रेयांसौश्रेयसः
तृतीयाश्रेयसाश्रेयोभ्याम्श्रेयोभिः
चतुर्थीश्रेयसेश्रेयोभ्याम्श्रेयोभ्यः
पञ्चमीश्रेयसःश्रेयोभ्याम्श्रेयोभ्यः
षष्ठीश्रेयसःश्रेयसोःश्रेयसाम्
सप्तमीश्रेयसिश्रेयसोःश्रेयस्सु / श्रेयःसु
सम्बोधनहे श्रेयन्हे श्रेयांसौहे श्रेयांसः

अर्थ: अतिशयेन प्रशस्यम्-ईयसुन्, श्रादेशः
संस्कृत: पर्याय: धर्म, पुण्य, सुकृत, वृष, उपनिषद्

📚 अमरकोश में:
• धर्म/पुण्य के नाम (१.४.२५) — पर्याय: धर्म, पुण्य, सुकृत, वृष
• मोक्ष के नाम (१.५.७) — पर्याय: मुक्ति, कैवल्य, निर्वाण, निःश्रेयस, अमृत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

श्रेयस् (स्त्रीलिङ्ग)

अतिशयेन प्रशस्यम्-ईयसुन्, श्रादेशः

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाश्रेयाःश्रेयसौश्रेयसः
द्वितीयाश्रेयसम्श्रेयसौश्रेयसः
तृतीयाश्रेयसाश्रेयोभ्याम्श्रेयोभिः
चतुर्थीश्रेयसेश्रेयोभ्याम्श्रेयोभ्यः
पञ्चमीश्रेयसःश्रेयोभ्याम्श्रेयोभ्यः
षष्ठीश्रेयसःश्रेयसोःश्रेयसाम्
सप्तमीश्रेयसिश्रेयसोःश्रेयस्सु / श्रेयःसु
सम्बोधनहे श्रेयःहे श्रेयसौहे श्रेयसः

अर्थ: अतिशयेन प्रशस्यम्-ईयसुन्, श्रादेशः
संस्कृत: पर्याय: धर्म, पुण्य, सुकृत, वृष, उपनिषद्

📚 अमरकोश में:
• धर्म/पुण्य के नाम (१.४.२५) — पर्याय: धर्म, पुण्य, सुकृत, वृष
• मोक्ष के नाम (१.५.७) — पर्याय: मुक्ति, कैवल्य, निर्वाण, निःश्रेयस, अमृत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

श्रेयस् (नपुंसकलिङ्ग)

अतिशयेन प्रशस्यम्-ईयसुन्, श्रादेशः

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाश्रेयःश्रेयसीश्रेयांसि
द्वितीयाश्रेयःश्रेयसीश्रेयांसि
तृतीयाश्रेयसाश्रेयोभ्याम्श्रेयोभिः
चतुर्थीश्रेयसेश्रेयोभ्याम्श्रेयोभ्यः
पञ्चमीश्रेयसःश्रेयोभ्याम्श्रेयोभ्यः
षष्ठीश्रेयसःश्रेयसोःश्रेयसाम्
सप्तमीश्रेयसिश्रेयसोःश्रेयस्सु / श्रेयःसु
सम्बोधनहे श्रेयःहे श्रेयसीहे श्रेयांसि

अर्थ: अतिशयेन प्रशस्यम्-ईयसुन्, श्रादेशः
संस्कृत: पर्याय: धर्म, पुण्य, सुकृत, वृष, उपनिषद्

📚 अमरकोश में:
• धर्म/पुण्य के नाम (१.४.२५) — पर्याय: धर्म, पुण्य, सुकृत, वृष
• मोक्ष के नाम (१.५.७) — पर्याय: मुक्ति, कैवल्य, निर्वाण, निःश्रेयस, अमृत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें