🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:12:40 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

श्रोतृ (पुंलिङ्ग)

सुनने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाश्रोताश्रोतारौश्रोतारः
द्वितीयाश्रोतारम्श्रोतारौश्रोतॄन्
तृतीयाश्रोत्राश्रोतृभ्याम्श्रोतृभिः
चतुर्थीश्रोत्रेश्रोतृभ्याम्श्रोतृभ्यः
पञ्चमीश्रोतुःश्रोतृभ्याम्श्रोतृभ्यः
षष्ठीश्रोतुःश्रोत्रोःश्रोतॄणाम्
सप्तमीश्रोतरिश्रोत्रोःश्रोतृषु
सम्बोधनहे श्रोतःहे श्रोतारौहे श्रोतारः

अर्थ: सुनने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

श्रोतृ (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाश्रोतृश्रोतृणीश्रोतॄणि
द्वितीयाश्रोतृश्रोतृणीश्रोतॄणि
तृतीयाश्रोतृणा / श्रोत्राश्रोतृभ्याम्श्रोतृभिः
चतुर्थीश्रोतृणे / श्रोत्रेश्रोतृभ्याम्श्रोतृभ्यः
पञ्चमीश्रोतृणः / श्रोतुःश्रोतृभ्याम्श्रोतृभ्यः
षष्ठीश्रोतृणः / श्रोतुःश्रोतृणोः / श्रोत्रोःश्रोतॄणाम्
सप्तमीश्रोतृणि / श्रोतरिश्रोतृणोः / श्रोत्रोःश्रोतृषु
सम्बोधनहे श्रोतृ / हे श्रोतःहे श्रोतृणीहे श्रोतॄणि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें