🕉️ 22 November 2026, Sunday · 08:15:28 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

श्वान्त (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाश्वान्तःश्वान्तौश्वान्ताः
द्वितीयाश्वान्तम्श्वान्तौश्वान्तान्
तृतीयाश्वान्तेनश्वान्ताभ्याम्श्वान्तैः
चतुर्थीश्वान्तायश्वान्ताभ्याम्श्वान्तेभ्यः
पञ्चमीश्वान्तात् / श्वान्ताद्श्वान्ताभ्याम्श्वान्तेभ्यः
षष्ठीश्वान्तस्यश्वान्तयोःश्वान्तानाम्
सप्तमीश्वान्तेश्वान्तयोःश्वान्तेषु
सम्बोधनहे श्वान्तहे श्वान्तौहे श्वान्ताः

अर्थ: —
English: (fr. √ श्वम् = शम् ?) tranquil, placid, RV. (Sāy. = शान्त, or श्रान्त).

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

श्वान्त (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाश्वान्तम्श्वान्तेश्वान्तानि
द्वितीयाश्वान्तम्श्वान्तेश्वान्तानि
तृतीयाश्वान्तेनश्वान्ताभ्याम्श्वान्तैः
चतुर्थीश्वान्तायश्वान्ताभ्याम्श्वान्तेभ्यः
पञ्चमीश्वान्तात् / श्वान्ताद्श्वान्ताभ्याम्श्वान्तेभ्यः
षष्ठीश्वान्तस्यश्वान्तयोःश्वान्तानाम्
सप्तमीश्वान्तेश्वान्तयोःश्वान्तेषु
सम्बोधनहे श्वान्तहे श्वान्तेहे श्वान्तानि

अर्थ: —
English: (fr. √ श्वम् = शम् ?) tranquil, placid, RV. (Sāy. = शान्त, or श्रान्त).

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें