🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:31:29 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

श्वेत (पुंलिङ्ग)

अच् वा" सफ़ेद

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाश्वेतःश्वेतौश्वेताः
द्वितीयाश्वेतम्श्वेतौश्वेतान्
तृतीयाश्वेतेनश्वेताभ्याम्श्वेतैः
चतुर्थीश्वेतायश्वेताभ्याम्श्वेतेभ्यः
पञ्चमीश्वेतात् / श्वेताद्श्वेताभ्याम्श्वेतेभ्यः
षष्ठीश्वेतस्यश्वेतयोःश्वेतानाम्
सप्तमीश्वेतेश्वेतयोःश्वेतेषु
सम्बोधनहे श्वेतहे श्वेतौहे श्वेताः

अर्थ: अच् वा" सफ़ेद
संस्कृत: पर्याय: शुक्ल, शुभ्र, शुचि, विशद, श्येत

📚 अमरकोश में:
• सफ़ेद रंग के नाम (१.५.१३) — पर्याय: शुक्ल, शुभ्र, शुचि, विशद, श्येत, पाण्डर
• चाँदी (२.९.९६) — पर्याय: दुर्वर्ण, रजत, रूप्य, खर्जूर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

श्वेत (नपुंसकलिङ्ग)

अच् वा" सफ़ेद

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाश्वेतम्श्वेतेश्वेतानि
द्वितीयाश्वेतम्श्वेतेश्वेतानि
तृतीयाश्वेतेनश्वेताभ्याम्श्वेतैः
चतुर्थीश्वेतायश्वेताभ्याम्श्वेतेभ्यः
पञ्चमीश्वेतात् / श्वेताद्श्वेताभ्याम्श्वेतेभ्यः
षष्ठीश्वेतस्यश्वेतयोःश्वेतानाम्
सप्तमीश्वेतेश्वेतयोःश्वेतेषु
सम्बोधनहे श्वेतहे श्वेतेहे श्वेतानि

अर्थ: अच् वा" सफ़ेद
संस्कृत: पर्याय: शुक्ल, शुभ्र, शुचि, विशद, श्येत

📚 अमरकोश में:
• सफ़ेद रंग के नाम (१.५.१३) — पर्याय: शुक्ल, शुभ्र, शुचि, विशद, श्येत, पाण्डर
• चाँदी (२.९.९६) — पर्याय: दुर्वर्ण, रजत, रूप्य, खर्जूर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें