🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:55:24 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

षट्पद् (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाषट्पद् / षट्पत्षट्पदौषट्पदः
द्वितीयाषट्पदम्षट्पदौषट्पदः
तृतीयाषट्पदाषट्पद्भ्याम्षट्पद्भिः
चतुर्थीषट्पदेषट्पद्भ्याम्षट्पद्भ्यः
पञ्चमीषट्पदःषट्पद्भ्याम्षट्पद्भ्यः
षष्ठीषट्पदःषट्पदोःषट्पदाम्
सप्तमीषट्पदिषट्पदोःषट्पत्सु
सम्बोधनहे षट्पद् / हे षट्पत्हे षट्पदौहे षट्पदः

अर्थ: —
English: (ष॑ट्-; strong base -पाद्) six-footed, AV.

📚 अमरकोश में:
• भौंरे के और नाम (२.५.३२) — पर्याय: द्विरेफ, पुष्पलिह्, भृंग, भ्रमर, अलि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

षट्पद् (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाषट्पद् / षट्पत्षट्पदीषट्पन्दि
द्वितीयाषट्पद् / षट्पत्षट्पदीषट्पन्दि
तृतीयाषट्पदाषट्पद्भ्याम्षट्पद्भिः
चतुर्थीषट्पदेषट्पद्भ्याम्षट्पद्भ्यः
पञ्चमीषट्पदःषट्पद्भ्याम्षट्पद्भ्यः
षष्ठीषट्पदःषट्पदोःषट्पदाम्
सप्तमीषट्पदिषट्पदोःषट्पत्सु
सम्बोधनहे षट्पद् / हे षट्पत्हे षट्पदीहे षट्पन्दि

अर्थ: —
English: (ष॑ट्-; strong base -पाद्) six-footed, AV.

📚 अमरकोश में:
• भौंरे के और नाम (२.५.३२) — पर्याय: द्विरेफ, पुष्पलिह्, भृंग, भ्रमर, अलि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें