🕉️ 22 November 2026, Sunday · 05:52:25 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

षण्ढवेष (पुंलिङ्ग)

षण्ढ (नपुंसक, हिजड़ा) + वेष (प्रवेशद्वार)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाषण्ढवेषःषण्ढवेषौषण्ढवेषाः
द्वितीयाषण्ढवेषम्षण्ढवेषौषण्ढवेषान्
तृतीयाषण्ढवेषेणषण्ढवेषाभ्याम्षण्ढवेषैः
चतुर्थीषण्ढवेषायषण्ढवेषाभ्याम्षण्ढवेषेभ्यः
पञ्चमीषण्ढवेषात् / षण्ढवेषाद्षण्ढवेषाभ्याम्षण्ढवेषेभ्यः
षष्ठीषण्ढवेषस्यषण्ढवेषयोःषण्ढवेषाणाम्
सप्तमीषण्ढवेषेषण्ढवेषयोःषण्ढवेषेषु
सम्बोधनहे षण्ढवेषहे षण्ढवेषौहे षण्ढवेषाः

अर्थ: षण्ढ (नपुंसक, हिजड़ा) + वेष (प्रवेशद्वार)
English: clothed like a eunuch, MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

षण्ढवेष (नपुंसकलिङ्ग)

षण्ढ (नपुंसक, हिजड़ा) + वेष (पोशाक, वस्त्र)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाषण्ढवेषम्षण्ढवेषेषण्ढवेषाणि
द्वितीयाषण्ढवेषम्षण्ढवेषेषण्ढवेषाणि
तृतीयाषण्ढवेषेणषण्ढवेषाभ्याम्षण्ढवेषैः
चतुर्थीषण्ढवेषायषण्ढवेषाभ्याम्षण्ढवेषेभ्यः
पञ्चमीषण्ढवेषात् / षण्ढवेषाद्षण्ढवेषाभ्याम्षण्ढवेषेभ्यः
षष्ठीषण्ढवेषस्यषण्ढवेषयोःषण्ढवेषाणाम्
सप्तमीषण्ढवेषेषण्ढवेषयोःषण्ढवेषेषु
सम्बोधनहे षण्ढवेषहे षण्ढवेषेहे षण्ढवेषाणि

अर्थ: षण्ढ (नपुंसक, हिजड़ा) + वेष (पोशाक, वस्त्र)
English: clothed like a eunuch, MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬