🕉️ 22 November 2026, Sunday · 09:24:47 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

संकल्पक (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासंकल्पकःसंकल्पकौसंकल्पकाः
द्वितीयासंकल्पकम्संकल्पकौसंकल्पकान्
तृतीयासंकल्पकेनसंकल्पकाभ्याम्संकल्पकैः
चतुर्थीसंकल्पकायसंकल्पकाभ्याम्संकल्पकेभ्यः
पञ्चमीसंकल्पकात् / संकल्पकाद्संकल्पकाभ्याम्संकल्पकेभ्यः
षष्ठीसंकल्पकस्यसंकल्पकयोःसंकल्पकानाम्
सप्तमीसंकल्पकेसंकल्पकयोःसंकल्पकेषु
सम्बोधनहे संकल्पकहे संकल्पकौहे संकल्पकाः

अर्थ: —
English: (fr. Caus.) determining, deciding, purposing, wishing, AmṛtUp.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

संकल्पक (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासंकल्पकम्संकल्पकेसंकल्पकानि
द्वितीयासंकल्पकम्संकल्पकेसंकल्पकानि
तृतीयासंकल्पकेनसंकल्पकाभ्याम्संकल्पकैः
चतुर्थीसंकल्पकायसंकल्पकाभ्याम्संकल्पकेभ्यः
पञ्चमीसंकल्पकात् / संकल्पकाद्संकल्पकाभ्याम्संकल्पकेभ्यः
षष्ठीसंकल्पकस्यसंकल्पकयोःसंकल्पकानाम्
सप्तमीसंकल्पकेसंकल्पकयोःसंकल्पकेषु
सम्बोधनहे संकल्पकहे संकल्पकेहे संकल्पकानि

अर्थ: —
English: (fr. Caus.) determining, deciding, purposing, wishing, AmṛtUp.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬