🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:33:57 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

संयत् (स्त्रीलिङ्ग)

युद्ध, संग्राम, लड़ाई

🔎 आपका लिखा रूप संयद् = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासंयत् / संयद्संयतौसंयतः
द्वितीयासंयतम्संयतौसंयतः
तृतीयासंयतासंयद्भ्याम्संयद्भिः
चतुर्थीसंयतेसंयद्भ्याम्संयद्भ्यः
पञ्चमीसंयतःसंयद्भ्याम्संयद्भ्यः
षष्ठीसंयतःसंयतोःसंयताम्
सप्तमीसंयतिसंयतोःसंयत्सु
सम्बोधनहे संयत् / हे संयद्हे संयतौहे संयतः

अर्थ: युद्ध, संग्राम, लड़ाई
संस्कृत: युद्धम् · पर्याय: युद्ध, आयोधन, जन्य, प्रधन, प्रविदारण

📚 अमरकोश में:
• युद्ध के और नाम (२.८.१०६) — पर्याय: समुदाय, समिति, आजि, समित्, युध्
• बँधा हुआ (३.१.४२) — पर्याय: बद्ध, कीलित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

यत् (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

🔎 आपका लिखा रूप संयद् = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमायत् / यद्यतीयन्ति
द्वितीयायत् / यद्यतीयन्ति
तृतीयायतायद्भ्याम्यद्भिः
चतुर्थीयतेयद्भ्याम्यद्भ्यः
पञ्चमीयतःयद्भ्याम्यद्भ्यः
षष्ठीयतःयतोःयताम्
सप्तमीयतियतोःयत्सु
सम्बोधनहे यत् / हे यद्हे यतीहे यन्ति

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें