🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:56:41 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

संयुक्त (पुंलिङ्ग)

मिला हुआ, जुड़ा हुआ, सम्मिलित

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासंयुक्तःसंयुक्तौसंयुक्ताः
द्वितीयासंयुक्तम्संयुक्तौसंयुक्तान्
तृतीयासंयुक्तेनसंयुक्ताभ्याम्संयुक्तैः
चतुर्थीसंयुक्तायसंयुक्ताभ्याम्संयुक्तेभ्यः
पञ्चमीसंयुक्तात् / संयुक्ताद्संयुक्ताभ्याम्संयुक्तेभ्यः
षष्ठीसंयुक्तस्यसंयुक्तयोःसंयुक्तानाम्
सप्तमीसंयुक्तेसंयुक्तयोःसंयुक्तेषु
सम्बोधनहे संयुक्तहे संयुक्तौहे संयुक्ताः

अर्थ: मिला हुआ, जुड़ा हुआ, सम्मिलित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

संयुक्त (नपुंसकलिङ्ग)

मिला हुआ, जुड़ा हुआ, सम्मिलित

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासंयुक्तम्संयुक्तेसंयुक्तानि
द्वितीयासंयुक्तम्संयुक्तेसंयुक्तानि
तृतीयासंयुक्तेनसंयुक्ताभ्याम्संयुक्तैः
चतुर्थीसंयुक्तायसंयुक्ताभ्याम्संयुक्तेभ्यः
पञ्चमीसंयुक्तात् / संयुक्ताद्संयुक्ताभ्याम्संयुक्तेभ्यः
षष्ठीसंयुक्तस्यसंयुक्तयोःसंयुक्तानाम्
सप्तमीसंयुक्तेसंयुक्तयोःसंयुक्तेषु
सम्बोधनहे संयुक्तहे संयुक्तेहे संयुक्तानि

अर्थ: मिला हुआ, जुड़ा हुआ, सम्मिलित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬