🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:33:17 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

संरक्ष (पुंलिङ्ग)

प्ररक्षण, देख-भाल, संधारण

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासंरक्षःसंरक्षौसंरक्षाः
द्वितीयासंरक्षम्संरक्षौसंरक्षान्
तृतीयासंरक्षेणसंरक्षाभ्याम्संरक्षैः
चतुर्थीसंरक्षायसंरक्षाभ्याम्संरक्षेभ्यः
पञ्चमीसंरक्षात् / संरक्षाद्संरक्षाभ्याम्संरक्षेभ्यः
षष्ठीसंरक्षस्यसंरक्षयोःसंरक्षाणाम्
सप्तमीसंरक्षेसंरक्षयोःसंरक्षेषु
सम्बोधनहे संरक्षहे संरक्षौहे संरक्षाः

अर्थ: प्ररक्षण, देख-भाल, संधारण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

संरक्ष (नपुंसकलिङ्ग)

प्ररक्षण, देख-भाल, संधारण

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासंरक्षम्संरक्षेसंरक्षाणि
द्वितीयासंरक्षम्संरक्षेसंरक्षाणि
तृतीयासंरक्षेणसंरक्षाभ्याम्संरक्षैः
चतुर्थीसंरक्षायसंरक्षाभ्याम्संरक्षेभ्यः
पञ्चमीसंरक्षात् / संरक्षाद्संरक्षाभ्याम्संरक्षेभ्यः
षष्ठीसंरक्षस्यसंरक्षयोःसंरक्षाणाम्
सप्तमीसंरक्षेसंरक्षयोःसंरक्षेषु
सम्बोधनहे संरक्षहे संरक्षेहे संरक्षाणि

अर्थ: प्ररक्षण, देख-भाल, संधारण
English: guarding, a guardian (cf. सांरक्ष्य), g. पुरोहितादि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें