🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:02:07 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

संवत्सर (पुंलिङ्ग)

वर्ष

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासंवत्सरःसंवत्सरौसंवत्सराः
द्वितीयासंवत्सरम्संवत्सरौसंवत्सरान्
तृतीयासंवत्सरेणसंवत्सराभ्याम्संवत्सरैः
चतुर्थीसंवत्सरायसंवत्सराभ्याम्संवत्सरेभ्यः
पञ्चमीसंवत्सरात् / संवत्सराद्संवत्सराभ्याम्संवत्सरेभ्यः
षष्ठीसंवत्सरस्यसंवत्सरयोःसंवत्सराणाम्
सप्तमीसंवत्सरेसंवत्सरयोःसंवत्सरेषु
सम्बोधनहे संवत्सरहे संवत्सरौहे संवत्सराः

अर्थ: वर्ष
संस्कृत: पर्याय: वत्सर, अब्द, हायन, शरद्, संवत्

📚 अमरकोश में:
• वर्ष के नाम (१.४.२२) — पर्याय: वत्सर, अब्द, हायन, शरद्, समा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬