🕉️ 22 November 2026, Sunday · 12:12:55 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

संवर्तक (पुंलिङ्ग)

एक प्रकार का बादल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासंवर्तकःसंवर्तकौसंवर्तकाः
द्वितीयासंवर्तकम्संवर्तकौसंवर्तकान्
तृतीयासंवर्तकेनसंवर्तकाभ्याम्संवर्तकैः
चतुर्थीसंवर्तकायसंवर्तकाभ्याम्संवर्तकेभ्यः
पञ्चमीसंवर्तकात् / संवर्तकाद्संवर्तकाभ्याम्संवर्तकेभ्यः
षष्ठीसंवर्तकस्यसंवर्तकयोःसंवर्तकानाम्
सप्तमीसंवर्तकेसंवर्तकयोःसंवर्तकेषु
सम्बोधनहे संवर्तकहे संवर्तकौहे संवर्तकाः

अर्थ: एक प्रकार का बादल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

संवर्तक (नपुंसकलिङ्ग)

एक प्रकार का बादल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासंवर्तकम्संवर्तकेसंवर्तकानि
द्वितीयासंवर्तकम्संवर्तकेसंवर्तकानि
तृतीयासंवर्तकेनसंवर्तकाभ्याम्संवर्तकैः
चतुर्थीसंवर्तकायसंवर्तकाभ्याम्संवर्तकेभ्यः
पञ्चमीसंवर्तकात् / संवर्तकाद्संवर्तकाभ्याम्संवर्तकेभ्यः
षष्ठीसंवर्तकस्यसंवर्तकयोःसंवर्तकानाम्
सप्तमीसंवर्तकेसंवर्तकयोःसंवर्तकेषु
सम्बोधनहे संवर्तकहे संवर्तकेहे संवर्तकानि

अर्थ: एक प्रकार का बादल
English: (cf. सां-व्°) rolling up, destroying (all things at the end of the world), NṛsUp.; MBh. &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬