🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:01:42 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

संश्चत् (नपुंसकलिङ्ग)

दाव-पेंच, जादूगरी, इन्द्रजाल, मरीचिका

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासंश्चत् / संश्चद्संश्चन्तीसंश्चन्ति
द्वितीयासंश्चत् / संश्चद्संश्चन्तीसंश्चन्ति
तृतीयासंश्चतासंश्चद्भ्याम्संश्चद्भिः
चतुर्थीसंश्चतेसंश्चद्भ्याम्संश्चद्भ्यः
पञ्चमीसंश्चतःसंश्चद्भ्याम्संश्चद्भ्यः
षष्ठीसंश्चतःसंश्चतोःसंश्चताम्
सप्तमीसंश्चतिसंश्चतोःसंश्चत्सु
सम्बोधनहे संश्चत् / हे संश्चद्हे संश्चन्तीहे संश्चन्ति

अर्थ: दाव-पेंच, जादूगरी, इन्द्रजाल, मरीचिका

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

संश्चत् (पुंलिङ्ग)

जादूगर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासंश्चान्संश्चन्तौसंश्चन्तः
द्वितीयासंश्चन्तम्संश्चन्तौसंश्चतः
तृतीयासंश्चतासंश्चद्भ्याम्संश्चद्भिः
चतुर्थीसंश्चतेसंश्चद्भ्याम्संश्चद्भ्यः
पञ्चमीसंश्चतःसंश्चद्भ्याम्संश्चद्भ्यः
षष्ठीसंश्चतःसंश्चतोःसंश्चताम्
सप्तमीसंश्चतिसंश्चतोःसंश्चत्सु
सम्बोधनहे संश्चन्हे संश्चन्तौहे संश्चन्तः

अर्थ: जादूगर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬