🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:51:54 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

संसक्त (पुंलिङ्ग)

साथ जुड़ा हुआ, चिपका हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासंसक्तःसंसक्तौसंसक्ताः
द्वितीयासंसक्तम्संसक्तौसंसक्तान्
तृतीयासंसक्तेनसंसक्ताभ्याम्संसक्तैः
चतुर्थीसंसक्तायसंसक्ताभ्याम्संसक्तेभ्यः
पञ्चमीसंसक्तात् / संसक्ताद्संसक्ताभ्याम्संसक्तेभ्यः
षष्ठीसंसक्तस्यसंसक्तयोःसंसक्तानाम्
सप्तमीसंसक्तेसंसक्तयोःसंसक्तेषु
सम्बोधनहे संसक्तहे संसक्तौहे संसक्ताः

अर्थ: साथ जुड़ा हुआ, चिपका हुआ
संस्कृत: पर्याय: अव्यवहित, अपदान्त

📚 अमरकोश में:
• सटा हुआ (बिना अन्तर) (३.१.६७) — पर्याय: अव्यवहित, अपदान्तर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

संसक्त (नपुंसकलिङ्ग)

साथ जुड़ा हुआ, चिपका हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासंसक्तम्संसक्तेसंसक्तानि
द्वितीयासंसक्तम्संसक्तेसंसक्तानि
तृतीयासंसक्तेनसंसक्ताभ्याम्संसक्तैः
चतुर्थीसंसक्तायसंसक्ताभ्याम्संसक्तेभ्यः
पञ्चमीसंसक्तात् / संसक्ताद्संसक्ताभ्याम्संसक्तेभ्यः
षष्ठीसंसक्तस्यसंसक्तयोःसंसक्तानाम्
सप्तमीसंसक्तेसंसक्तयोःसंसक्तेषु
सम्बोधनहे संसक्तहे संसक्तेहे संसक्तानि

अर्थ: साथ जुड़ा हुआ, चिपका हुआ
संस्कृत: पर्याय: अव्यवहित, अपदान्त

📚 अमरकोश में:
• सटा हुआ (बिना अन्तर) (३.१.६७) — पर्याय: अव्यवहित, अपदान्तर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें