🕉️ 23 November 2026, Monday · 03:48:26 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सकर्तृक (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासकर्तृकःसकर्तृकौसकर्तृकाः
द्वितीयासकर्तृकम्सकर्तृकौसकर्तृकान्
तृतीयासकर्तृकेणसकर्तृकाभ्याम्सकर्तृकैः
चतुर्थीसकर्तृकायसकर्तृकाभ्याम्सकर्तृकेभ्यः
पञ्चमीसकर्तृकात् / सकर्तृकाद्सकर्तृकाभ्याम्सकर्तृकेभ्यः
षष्ठीसकर्तृकस्यसकर्तृकयोःसकर्तृकाणाम्
सप्तमीसकर्तृकेसकर्तृकयोःसकर्तृकेषु
सम्बोधनहे सकर्तृकहे सकर्तृकौहे सकर्तृकाः

अर्थ: —
English: having an agent (-ता f. -त्व n.), Kusum.; Sarvad.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सकर्तृक (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासकर्तृकम्सकर्तृकेसकर्तृकाणि
द्वितीयासकर्तृकम्सकर्तृकेसकर्तृकाणि
तृतीयासकर्तृकेणसकर्तृकाभ्याम्सकर्तृकैः
चतुर्थीसकर्तृकायसकर्तृकाभ्याम्सकर्तृकेभ्यः
पञ्चमीसकर्तृकात् / सकर्तृकाद्सकर्तृकाभ्याम्सकर्तृकेभ्यः
षष्ठीसकर्तृकस्यसकर्तृकयोःसकर्तृकाणाम्
सप्तमीसकर्तृकेसकर्तृकयोःसकर्तृकेषु
सम्बोधनहे सकर्तृकहे सकर्तृकेहे सकर्तृकाणि

अर्थ: —
English: having an agent (-ता f. -त्व n.), Kusum.; Sarvad.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬