🕉️ 22 November 2026, Sunday · 09:26:52 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सकलवर्ण (पुंलिङ्ग)

क और ल वर्णों से युक्त अर्थात् झगड़ालू

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासकलवर्णःसकलवर्णौसकलवर्णाः
द्वितीयासकलवर्णम्सकलवर्णौसकलवर्णान्
तृतीयासकलवर्णेनसकलवर्णाभ्याम्सकलवर्णैः
चतुर्थीसकलवर्णायसकलवर्णाभ्याम्सकलवर्णेभ्यः
पञ्चमीसकलवर्णात् / सकलवर्णाद्सकलवर्णाभ्याम्सकलवर्णेभ्यः
षष्ठीसकलवर्णस्यसकलवर्णयोःसकलवर्णानाम्
सप्तमीसकलवर्णेसकलवर्णयोःसकलवर्णेषु
सम्बोधनहे सकलवर्णहे सकलवर्णौहे सकलवर्णाः

अर्थ: क और ल वर्णों से युक्त अर्थात् झगड़ालू

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सकलवर्ण (नपुंसकलिङ्ग)

क और ल वर्णों से युक्त अर्थात् झगड़ालू

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासकलवर्णम्सकलवर्णेसकलवर्णानि
द्वितीयासकलवर्णम्सकलवर्णेसकलवर्णानि
तृतीयासकलवर्णेनसकलवर्णाभ्याम्सकलवर्णैः
चतुर्थीसकलवर्णायसकलवर्णाभ्याम्सकलवर्णेभ्यः
पञ्चमीसकलवर्णात् / सकलवर्णाद्सकलवर्णाभ्याम्सकलवर्णेभ्यः
षष्ठीसकलवर्णस्यसकलवर्णयोःसकलवर्णानाम्
सप्तमीसकलवर्णेसकलवर्णयोःसकलवर्णेषु
सम्बोधनहे सकलवर्णहे सकलवर्णेहे सकलवर्णानि

अर्थ: क और ल वर्णों से युक्त अर्थात् झगड़ालू

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬