🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:13:10 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सक्तत्व (नपुंसकलिङ्ग)

सक्त (व्यसनग्रस्त, भक्त) + त्व (भिन्न)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासक्तत्वम्सक्तत्वेसक्तत्वानि
द्वितीयासक्तत्वम्सक्तत्वेसक्तत्वानि
तृतीयासक्तत्वेनसक्तत्वाभ्याम्सक्तत्वैः
चतुर्थीसक्तत्वायसक्तत्वाभ्याम्सक्तत्वेभ्यः
पञ्चमीसक्तत्वात् / सक्तत्वाद्सक्तत्वाभ्याम्सक्तत्वेभ्यः
षष्ठीसक्तत्वस्यसक्तत्वयोःसक्तत्वानाम्
सप्तमीसक्तत्वेसक्तत्वयोःसक्तत्वेषु
सम्बोधनहे सक्तत्वहे सक्तत्वेहे सक्तत्वानि

अर्थ: सक्त (व्यसनग्रस्त, भक्त) + त्व (भिन्न)
English: attachment, addiction (esp. to worldly objects), MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬