🕉️ 22 November 2026, Sunday · 08:17:27 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सक्तवैर (पुंलिङ्ग)

शत्रुता में प्रवृत्त, लगातार विरोध करने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासक्तवैरःसक्तवैरौसक्तवैराः
द्वितीयासक्तवैरम्सक्तवैरौसक्तवैरान्
तृतीयासक्तवैरेणसक्तवैराभ्याम्सक्तवैरैः
चतुर्थीसक्तवैरायसक्तवैराभ्याम्सक्तवैरेभ्यः
पञ्चमीसक्तवैरात् / सक्तवैराद्सक्तवैराभ्याम्सक्तवैरेभ्यः
षष्ठीसक्तवैरस्यसक्तवैरयोःसक्तवैराणाम्
सप्तमीसक्तवैरेसक्तवैरयोःसक्तवैरेषु
सम्बोधनहे सक्तवैरहे सक्तवैरौहे सक्तवैराः

अर्थ: शत्रुता में प्रवृत्त, लगातार विरोध करने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सक्तवैर (नपुंसकलिङ्ग)

शत्रुता में प्रवृत्त, लगातार विरोध करने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासक्तवैरम्सक्तवैरेसक्तवैराणि
द्वितीयासक्तवैरम्सक्तवैरेसक्तवैराणि
तृतीयासक्तवैरेणसक्तवैराभ्याम्सक्तवैरैः
चतुर्थीसक्तवैरायसक्तवैराभ्याम्सक्तवैरेभ्यः
पञ्चमीसक्तवैरात् / सक्तवैराद्सक्तवैराभ्याम्सक्तवैरेभ्यः
षष्ठीसक्तवैरस्यसक्तवैरयोःसक्तवैराणाम्
सप्तमीसक्तवैरेसक्तवैरयोःसक्तवैरेषु
सम्बोधनहे सक्तवैरहे सक्तवैरेहे सक्तवैराणि

अर्थ: शत्रुता में प्रवृत्त, लगातार विरोध करने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬