🕉️ 20 November 2026, Friday · 05:38:24 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सक्षीर (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासक्षीरःसक्षीरौसक्षीराः
द्वितीयासक्षीरम्सक्षीरौसक्षीरान्
तृतीयासक्षीरेणसक्षीराभ्याम्सक्षीरैः
चतुर्थीसक्षीरायसक्षीराभ्याम्सक्षीरेभ्यः
पञ्चमीसक्षीरात् / सक्षीराद्सक्षीराभ्याम्सक्षीरेभ्यः
षष्ठीसक्षीरस्यसक्षीरयोःसक्षीराणाम्
सप्तमीसक्षीरेसक्षीरयोःसक्षीरेषु
सम्बोधनहे सक्षीरहे सक्षीरौहे सक्षीराः

अर्थ: —
English: provided with milk, milky (as plants; with यूप m. ‘a sacrificial post made of a tree containing milky juice’),

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सक्षीर (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासक्षीरम्सक्षीरेसक्षीराणि
द्वितीयासक्षीरम्सक्षीरेसक्षीराणि
तृतीयासक्षीरेणसक्षीराभ्याम्सक्षीरैः
चतुर्थीसक्षीरायसक्षीराभ्याम्सक्षीरेभ्यः
पञ्चमीसक्षीरात् / सक्षीराद्सक्षीराभ्याम्सक्षीरेभ्यः
षष्ठीसक्षीरस्यसक्षीरयोःसक्षीराणाम्
सप्तमीसक्षीरेसक्षीरयोःसक्षीरेषु
सम्बोधनहे सक्षीरहे सक्षीरेहे सक्षीराणि

अर्थ: —
English: provided with milk, milky (as plants; with यूप m. ‘a sacrificial post made of a tree containing milky juice’),

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें