🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:29:49 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सग्रह (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासग्रहःसग्रहौसग्रहाः
द्वितीयासग्रहम्सग्रहौसग्रहान्
तृतीयासग्रहेणसग्रहाभ्याम्सग्रहैः
चतुर्थीसग्रहायसग्रहाभ्याम्सग्रहेभ्यः
पञ्चमीसग्रहात् / सग्रहाद्सग्रहाभ्याम्सग्रहेभ्यः
षष्ठीसग्रहस्यसग्रहयोःसग्रहाणाम्
सप्तमीसग्रहेसग्रहयोःसग्रहेषु
सम्बोधनहे सग्रहहे सग्रहौहे सग्रहाः

अर्थ: —
English: filled with crocodiles (as a river), R.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सग्रह (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासग्रहम्सग्रहेसग्रहाणि
द्वितीयासग्रहम्सग्रहेसग्रहाणि
तृतीयासग्रहेणसग्रहाभ्याम्सग्रहैः
चतुर्थीसग्रहायसग्रहाभ्याम्सग्रहेभ्यः
पञ्चमीसग्रहात् / सग्रहाद्सग्रहाभ्याम्सग्रहेभ्यः
षष्ठीसग्रहस्यसग्रहयोःसग्रहाणाम्
सप्तमीसग्रहेसग्रहयोःसग्रहेषु
सम्बोधनहे सग्रहहे सग्रहेहे सग्रहाणि

अर्थ: —
English: filled with crocodiles (as a river), R.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें