🕉️ 23 November 2026, Monday · 04:48:08 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सचनस्तम (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासचनस्तमःसचनस्तमौसचनस्तमाः
द्वितीयासचनस्तमम्सचनस्तमौसचनस्तमान्
तृतीयासचनस्तमेनसचनस्तमाभ्याम्सचनस्तमैः
चतुर्थीसचनस्तमायसचनस्तमाभ्याम्सचनस्तमेभ्यः
पञ्चमीसचनस्तमात् / सचनस्तमाद्सचनस्तमाभ्याम्सचनस्तमेभ्यः
षष्ठीसचनस्तमस्यसचनस्तमयोःसचनस्तमानाम्
सप्तमीसचनस्तमेसचनस्तमयोःसचनस्तमेषु
सम्बोधनहे सचनस्तमहे सचनस्तमौहे सचनस्तमाः

अर्थ: —
English: (superl.), ib. viii, 27, 8

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सचनस्तम (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासचनस्तमत् / सचनस्तमद्सचनस्तमेसचनस्तमानि
द्वितीयासचनस्तमत् / सचनस्तमद्सचनस्तमेसचनस्तमानि
तृतीयासचनस्तमेनसचनस्तमाभ्याम्सचनस्तमैः
चतुर्थीसचनस्तमस्मैसचनस्तमाभ्याम्सचनस्तमेभ्यः
पञ्चमीसचनस्तमस्मात् / सचनस्तमस्माद्सचनस्तमाभ्याम्सचनस्तमेभ्यः
षष्ठीसचनस्तमस्यसचनस्तमयोःसचनस्तमेषाम्
सप्तमीसचनस्तमस्मिन्सचनस्तमयोःसचनस्तमेषु
सम्बोधनहे सचनस्तमत् / हे सचनस्तमद्हे सचनस्तमेहे सचनस्तमानि

अर्थ: —
English: (superl.), ib. viii, 27, 8

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬