🕉️ 23 November 2026, Monday · 05:02:19 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सच्चित् (नपुंसकलिङ्ग)

सत् (वर्तमान, विद्यमान) + चित् (प्रज्ञा, बुद्धि)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासच्चित् / सच्चिद्सच्चितीसच्चिन्ति
द्वितीयासच्चित् / सच्चिद्सच्चितीसच्चिन्ति
तृतीयासच्चितासच्चिद्भ्याम्सच्चिद्भिः
चतुर्थीसच्चितेसच्चिद्भ्याम्सच्चिद्भ्यः
पञ्चमीसच्चितःसच्चिद्भ्याम्सच्चिद्भ्यः
षष्ठीसच्चितःसच्चितोःसच्चिताम्
सप्तमीसच्चितिसच्चितोःसच्चित्सु
सम्बोधनहे सच्चित् / हे सच्चिद्हे सच्चितीहे सच्चिन्ति

अर्थ: सत् (वर्तमान, विद्यमान) + चित् (प्रज्ञा, बुद्धि)
English: ‘(pure) existence and thought’, N. of Brahmă or the One self-existent Spirit (See सच्चिद्-आनन्द below), MW.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬