🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:21:27 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सततमानस (पुंलिङ्ग)

सतत (निरंतर नित्य, सदा रहने वाला) + मानस (विष्णु का एक रुप)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासततमानसःसततमानसौसततमानसाः
द्वितीयासततमानसम्सततमानसौसततमानसान्
तृतीयासततमानसेनसततमानसाभ्याम्सततमानसैः
चतुर्थीसततमानसायसततमानसाभ्याम्सततमानसेभ्यः
पञ्चमीसततमानसात् / सततमानसाद्सततमानसाभ्याम्सततमानसेभ्यः
षष्ठीसततमानसस्यसततमानसयोःसततमानसानाम्
सप्तमीसततमानसेसततमानसयोःसततमानसेषु
सम्बोधनहे सततमानसहे सततमानसौहे सततमानसाः

अर्थ: सतत (निरंतर नित्य, सदा रहने वाला) + मानस (विष्णु का एक रुप)
English: always directing the mind towards anything, Hariv.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सततमानस (नपुंसकलिङ्ग)

सतत (निरंतर नित्य, सदा रहने वाला) + मानस (मन, हृदय)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासततमानसम्सततमानसेसततमानसानि
द्वितीयासततमानसम्सततमानसेसततमानसानि
तृतीयासततमानसेनसततमानसाभ्याम्सततमानसैः
चतुर्थीसततमानसायसततमानसाभ्याम्सततमानसेभ्यः
पञ्चमीसततमानसात् / सततमानसाद्सततमानसाभ्याम्सततमानसेभ्यः
षष्ठीसततमानसस्यसततमानसयोःसततमानसानाम्
सप्तमीसततमानसेसततमानसयोःसततमानसेषु
सम्बोधनहे सततमानसहे सततमानसेहे सततमानसानि

अर्थ: सतत (निरंतर नित्य, सदा रहने वाला) + मानस (मन, हृदय)
English: always directing the mind towards anything, Hariv.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬