🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:13:26 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सतन्त्र (पुंलिङ्ग)

सत् (वर्तमान, विद्यमान) + अन्त्र (आँत, अंतड़ी)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासतन्त्रःसतन्त्रौसतन्त्राः
द्वितीयासतन्त्रम्सतन्त्रौसतन्त्रान्
तृतीयासतन्त्रेणसतन्त्राभ्याम्सतन्त्रैः
चतुर्थीसतन्त्रायसतन्त्राभ्याम्सतन्त्रेभ्यः
पञ्चमीसतन्त्रात् / सतन्त्राद्सतन्त्राभ्याम्सतन्त्रेभ्यः
षष्ठीसतन्त्रस्यसतन्त्रयोःसतन्त्राणाम्
सप्तमीसतन्त्रेसतन्त्रयोःसतन्त्रेषु
सम्बोधनहे सतन्त्रहे सतन्त्रौहे सतन्त्राः

अर्थ: सत् (वर्तमान, विद्यमान) + अन्त्र (आँत, अंतड़ी)
English: corresponding to a model or type, ĀśvŚr.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सतन्त्र (नपुंसकलिङ्ग)

सत् (वर्तमान, विद्यमान) + अन्त्र (आँत, अंतड़ी)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासतन्त्रम्सतन्त्रेसतन्त्राणि
द्वितीयासतन्त्रम्सतन्त्रेसतन्त्राणि
तृतीयासतन्त्रेणसतन्त्राभ्याम्सतन्त्रैः
चतुर्थीसतन्त्रायसतन्त्राभ्याम्सतन्त्रेभ्यः
पञ्चमीसतन्त्रात् / सतन्त्राद्सतन्त्राभ्याम्सतन्त्रेभ्यः
षष्ठीसतन्त्रस्यसतन्त्रयोःसतन्त्राणाम्
सप्तमीसतन्त्रेसतन्त्रयोःसतन्त्रेषु
सम्बोधनहे सतन्त्रहे सतन्त्रेहे सतन्त्राणि

अर्थ: सत् (वर्तमान, विद्यमान) + अन्त्र (आँत, अंतड़ी)
English: corresponding to a model or type, ĀśvŚr.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें