🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:09:25 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सतर्क (पुंलिङ्ग)

तर्केण सह- ब.स . तर्क करने में निपुण

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासतर्कःसतर्कौसतर्काः
द्वितीयासतर्कम्सतर्कौसतर्कान्
तृतीयासतर्केणसतर्काभ्याम्सतर्कैः
चतुर्थीसतर्कायसतर्काभ्याम्सतर्केभ्यः
पञ्चमीसतर्कात् / सतर्काद्सतर्काभ्याम्सतर्केभ्यः
षष्ठीसतर्कस्यसतर्कयोःसतर्काणाम्
सप्तमीसतर्केसतर्कयोःसतर्केषु
सम्बोधनहे सतर्कहे सतर्कौहे सतर्काः

अर्थ: तर्केण सह- ब.स . तर्क करने में निपुण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सतर्क (नपुंसकलिङ्ग)

तर्केण सह- ब.स . तर्क करने में निपुण

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासतर्कम्सतर्केसतर्काणि
द्वितीयासतर्कम्सतर्केसतर्काणि
तृतीयासतर्केणसतर्काभ्याम्सतर्कैः
चतुर्थीसतर्कायसतर्काभ्याम्सतर्केभ्यः
पञ्चमीसतर्कात् / सतर्काद्सतर्काभ्याम्सतर्केभ्यः
षष्ठीसतर्कस्यसतर्कयोःसतर्काणाम्
सप्तमीसतर्केसतर्कयोःसतर्केषु
सम्बोधनहे सतर्कहे सतर्केहे सतर्काणि

अर्थ: तर्केण सह- ब.स . तर्क करने में निपुण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें