🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:46:41 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सत्कृत (पुंलिङ्ग)

भलीभांति या उचित ढंग से किया गया

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासत्कृतःसत्कृतौसत्कृताः
द्वितीयासत्कृतम्सत्कृतौसत्कृतान्
तृतीयासत्कृतेनसत्कृताभ्याम्सत्कृतैः
चतुर्थीसत्कृतायसत्कृताभ्याम्सत्कृतेभ्यः
पञ्चमीसत्कृतात् / सत्कृताद्सत्कृताभ्याम्सत्कृतेभ्यः
षष्ठीसत्कृतस्यसत्कृतयोःसत्कृतानाम्
सप्तमीसत्कृतेसत्कृतयोःसत्कृतेषु
सम्बोधनहे सत्कृतहे सत्कृतौहे सत्कृताः

अर्थ: भलीभांति या उचित ढंग से किया गया

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सत्कृत (नपुंसकलिङ्ग)

भलीभांति या उचित ढंग से किया गया

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासत्कृतम्सत्कृतेसत्कृतानि
द्वितीयासत्कृतम्सत्कृतेसत्कृतानि
तृतीयासत्कृतेनसत्कृताभ्याम्सत्कृतैः
चतुर्थीसत्कृतायसत्कृताभ्याम्सत्कृतेभ्यः
पञ्चमीसत्कृतात् / सत्कृताद्सत्कृताभ्याम्सत्कृतेभ्यः
षष्ठीसत्कृतस्यसत्कृतयोःसत्कृतानाम्
सप्तमीसत्कृतेसत्कृतयोःसत्कृतेषु
सम्बोधनहे सत्कृतहे सत्कृतेहे सत्कृतानि

अर्थ: भलीभांति या उचित ढंग से किया गया

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें