🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:09:28 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सत्तम (पुंलिङ्ग)

उतम,श्रेष्ठ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासत्तमःसत्तमौसत्तमाः
द्वितीयासत्तमम्सत्तमौसत्तमान्
तृतीयासत्तमेनसत्तमाभ्याम्सत्तमैः
चतुर्थीसत्तमायसत्तमाभ्याम्सत्तमेभ्यः
पञ्चमीसत्तमात् / सत्तमाद्सत्तमाभ्याम्सत्तमेभ्यः
षष्ठीसत्तमस्यसत्तमयोःसत्तमानाम्
सप्तमीसत्तमेसत्तमयोःसत्तमेषु
सम्बोधनहे सत्तमहे सत्तमौहे सत्तमाः

अर्थ: उतम,श्रेष्ठ
संस्कृत: पर्याय: श्रेयस्, श्रेष्ठ, पुष्कल, अतिशोभन

📚 अमरकोश में:
• अत्यन्त श्रेष्ठ (३.१.५८) — पर्याय: श्रेयान्, श्रेष्ठ, पुष्कल, अतिशोभन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सत्तम (नपुंसकलिङ्ग)

उतम,श्रेष्ठ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासत्तमत् / सत्तमद्सत्तमेसत्तमानि
द्वितीयासत्तमत् / सत्तमद्सत्तमेसत्तमानि
तृतीयासत्तमेनसत्तमाभ्याम्सत्तमैः
चतुर्थीसत्तमस्मैसत्तमाभ्याम्सत्तमेभ्यः
पञ्चमीसत्तमस्मात् / सत्तमस्माद्सत्तमाभ्याम्सत्तमेभ्यः
षष्ठीसत्तमस्यसत्तमयोःसत्तमेषाम्
सप्तमीसत्तमस्मिन्सत्तमयोःसत्तमेषु
सम्बोधनहे सत्तमत् / हे सत्तमद्हे सत्तमेहे सत्तमानि

अर्थ: उतम,श्रेष्ठ
संस्कृत: पर्याय: श्रेयस्, श्रेष्ठ, पुष्कल, अतिशोभन

📚 अमरकोश में:
• अत्यन्त श्रेष्ठ (३.१.५८) — पर्याय: श्रेयान्, श्रेष्ठ, पुष्कल, अतिशोभन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें