🕉️ 21 November 2026, Saturday · 11:18:11 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सत्यज्ञ (पुंलिङ्ग)

सत् (वर्तमान, विद्यमान) + यज्ञ (याग या मख, यज्ञ सम्बन्धी कृत्य)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासत्यज्ञःसत्यज्ञौसत्यज्ञाः
द्वितीयासत्यज्ञम्सत्यज्ञौसत्यज्ञान्
तृतीयासत्यज्ञेनसत्यज्ञाभ्याम्सत्यज्ञैः
चतुर्थीसत्यज्ञायसत्यज्ञाभ्याम्सत्यज्ञेभ्यः
पञ्चमीसत्यज्ञात् / सत्यज्ञाद्सत्यज्ञाभ्याम्सत्यज्ञेभ्यः
षष्ठीसत्यज्ञस्यसत्यज्ञयोःसत्यज्ञानाम्
सप्तमीसत्यज्ञेसत्यज्ञयोःसत्यज्ञेषु
सम्बोधनहे सत्यज्ञहे सत्यज्ञौहे सत्यज्ञाः

अर्थ: सत् (वर्तमान, विद्यमान) + यज्ञ (याग या मख, यज्ञ सम्बन्धी कृत्य)
English: knowing what is true, Nir.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सत्यज्ञ (नपुंसकलिङ्ग)

सत् (वर्तमान, विद्यमान) + यज्ञ (याग या मख, यज्ञ सम्बन्धी कृत्य)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासत्यज्ञम्सत्यज्ञेसत्यज्ञानि
द्वितीयासत्यज्ञम्सत्यज्ञेसत्यज्ञानि
तृतीयासत्यज्ञेनसत्यज्ञाभ्याम्सत्यज्ञैः
चतुर्थीसत्यज्ञायसत्यज्ञाभ्याम्सत्यज्ञेभ्यः
पञ्चमीसत्यज्ञात् / सत्यज्ञाद्सत्यज्ञाभ्याम्सत्यज्ञेभ्यः
षष्ठीसत्यज्ञस्यसत्यज्ञयोःसत्यज्ञानाम्
सप्तमीसत्यज्ञेसत्यज्ञयोःसत्यज्ञेषु
सम्बोधनहे सत्यज्ञहे सत्यज्ञेहे सत्यज्ञानि

अर्थ: सत् (वर्तमान, विद्यमान) + यज्ञ (याग या मख, यज्ञ सम्बन्धी कृत्य)
English: knowing what is true, Nir.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें