🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:35:16 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सत्यतर (पुंलिङ्ग)

सत् (वर्तमान, विद्यमान) + यतर (दोनोंमें से जो भी)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासत्यतरःसत्यतरौसत्यतरे
द्वितीयासत्यतरम्सत्यतरौसत्यतरान्
तृतीयासत्यतरेणसत्यतराभ्याम्सत्यतरैः
चतुर्थीसत्यतरस्मैसत्यतराभ्याम्सत्यतरेभ्यः
पञ्चमीसत्यतरस्मात् / सत्यतरस्माद्सत्यतराभ्याम्सत्यतरेभ्यः
षष्ठीसत्यतरस्यसत्यतरयोःसत्यतरेषाम्
सप्तमीसत्यतरस्मिन्सत्यतरयोःसत्यतरेषु
सम्बोधनहे सत्यतरहे सत्यतरौहे सत्यतरे

अर्थ: सत् (वर्तमान, विद्यमान) + यतर (दोनोंमें से जो भी)
English: more or very true, ib.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सत्यतर (नपुंसकलिङ्ग)

सत् (वर्तमान, विद्यमान) + यतर (दोनोंमें से जो भी)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासत्यतरत् / सत्यतरद्सत्यतरेसत्यतराणि
द्वितीयासत्यतरत् / सत्यतरद्सत्यतरेसत्यतराणि
तृतीयासत्यतरेणसत्यतराभ्याम्सत्यतरैः
चतुर्थीसत्यतरस्मैसत्यतराभ्याम्सत्यतरेभ्यः
पञ्चमीसत्यतरस्मात् / सत्यतरस्माद्सत्यतराभ्याम्सत्यतरेभ्यः
षष्ठीसत्यतरस्यसत्यतरयोःसत्यतरेषाम्
सप्तमीसत्यतरस्मिन्सत्यतरयोःसत्यतरेषु
सम्बोधनहे सत्यतरत् / हे सत्यतरद्हे सत्यतरेहे सत्यतराणि

अर्थ: सत् (वर्तमान, विद्यमान) + यतर (दोनोंमें से जो भी)
English: more or very true, ib.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें