🕉️ 21 November 2026, Saturday · 10:34:07 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सत्यवचन (नपुंसकलिङ्ग)

सति (उपहार, दान) + अवचन (उक्ति का अभाव, चुप्पी)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासत्यवचनम्सत्यवचनेसत्यवचनानि
द्वितीयासत्यवचनम्सत्यवचनेसत्यवचनानि
तृतीयासत्यवचनेनसत्यवचनाभ्याम्सत्यवचनैः
चतुर्थीसत्यवचनायसत्यवचनाभ्याम्सत्यवचनेभ्यः
पञ्चमीसत्यवचनात् / सत्यवचनाद्सत्यवचनाभ्याम्सत्यवचनेभ्यः
षष्ठीसत्यवचनस्यसत्यवचनयोःसत्यवचनानाम्
सप्तमीसत्यवचनेसत्यवचनयोःसत्यवचनेषु
सम्बोधनहे सत्यवचनहे सत्यवचनेहे सत्यवचनानि

अर्थ: सति (उपहार, दान) + अवचन (उक्ति का अभाव, चुप्पी)
English: the speaking of truth, ChUp.; Gaut.; Āpast.; MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें