🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:21:36 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सत्रा (स्त्रीलिङ्ग)

सत् (वर्तमान, विद्यमान) + रा (अदा.पर. राति, रात)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासत्रासत्रेसत्राः
द्वितीयासत्राम्सत्रेसत्राः
तृतीयासत्रयासत्राभ्याम्सत्राभिः
चतुर्थीसत्रायैसत्राभ्याम्सत्राभ्यः
पञ्चमीसत्रायाःसत्राभ्याम्सत्राभ्यः
षष्ठीसत्रायाःसत्रयोःसत्राणाम्
सप्तमीसत्रायाम्सत्रयोःसत्रासु
सम्बोधनहे सत्रेहे सत्रेहे सत्राः

अर्थ: सत् (वर्तमान, विद्यमान) + रा (अदा.पर. राति, रात)
संस्कृत: पर्याय: सकृत्, अमा, सार्धम्, साकम्, सम

📚 अमरकोश में:
• साथ (३.४.४) — पर्याय: सार्धम्, साकम्, समम्, सह

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें