🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:08:40 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सत्राच् (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासत्राङ्सत्राञ्चौसत्राञ्चः
द्वितीयासत्राञ्चम्सत्राञ्चौसत्राचः
तृतीयासत्राचासत्राग्भ्याम्सत्राग्भिः
चतुर्थीसत्राचेसत्राग्भ्याम्सत्राग्भ्यः
पञ्चमीसत्राचःसत्राग्भ्याम्सत्राग्भ्यः
षष्ठीसत्राचःसत्राचोःसत्राचाम्
सप्तमीसत्राचिसत्राचोःसत्राक्षु
सम्बोधनहे सत्राङ्हे सत्राञ्चौहे सत्राञ्चः

अर्थ: —
English: going together, united, joined, RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सत्राच् (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासत्राक् / सत्राग्सत्राचीसत्राञ्चि
द्वितीयासत्राक् / सत्राग्सत्राचीसत्राञ्चि
तृतीयासत्राचासत्राग्भ्याम्सत्राग्भिः
चतुर्थीसत्राचेसत्राग्भ्याम्सत्राग्भ्यः
पञ्चमीसत्राचःसत्राग्भ्याम्सत्राग्भ्यः
षष्ठीसत्राचःसत्राचोःसत्राचाम्
सप्तमीसत्राचिसत्राचोःसत्राक्षु
सम्बोधनहे सत्राक् / हे सत्राग्हे सत्राचीहे सत्राञ्चि

अर्थ: —
English: going together, united, joined, RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें