🕉️ 21 November 2026, Saturday · 11:56:40 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सदयहृदय (पुंलिङ्ग)

सदय (कृपालु, सुकुमार) + हृदय (दिल, आत्मा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासदयहृदयःसदयहृदयौसदयहृदयाः
द्वितीयासदयहृदयम्सदयहृदयौसदयहृदयान्
तृतीयासदयहृदयेनसदयहृदयाभ्याम्सदयहृदयैः
चतुर्थीसदयहृदयायसदयहृदयाभ्याम्सदयहृदयेभ्यः
पञ्चमीसदयहृदयात् / सदयहृदयाद्सदयहृदयाभ्याम्सदयहृदयेभ्यः
षष्ठीसदयहृदयस्यसदयहृदययोःसदयहृदयानाम्
सप्तमीसदयहृदयेसदयहृदययोःसदयहृदयेषु
सम्बोधनहे सदयहृदयहे सदयहृदयौहे सदयहृदयाः

अर्थ: सदय (कृपालु, सुकुमार) + हृदय (दिल, आत्मा)
English: having a compassionate heart, tender-hearted, MW.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सदयहृदय (नपुंसकलिङ्ग)

सदय (कृपालु, सुकुमार) + हृदय (दिल, आत्मा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासदयहृदयम्सदयहृदयेसदयहृदयानि
द्वितीयासदयहृदयम्सदयहृदयेसदयहृदयानि / सदयहृन्दि
तृतीयासदयहृदयेन / सदयहृदासदयहृदयाभ्याम् / सदयहृद्भ्याम्सदयहृदयैः / सदयहृद्भिः
चतुर्थीसदयहृदयाय / सदयहृदेसदयहृदयाभ्याम् / सदयहृद्भ्याम्सदयहृदयेभ्यः / सदयहृद्भ्यः
पञ्चमीसदयहृदयात् / सदयहृदयाद् / सदयहृदःसदयहृदयाभ्याम् / सदयहृद्भ्याम्सदयहृदयेभ्यः / सदयहृद्भ्यः
षष्ठीसदयहृदयस्य / सदयहृदःसदयहृदययोः / सदयहृदोःसदयहृदयानाम् / सदयहृदाम्
सप्तमीसदयहृदये / सदयहृदिसदयहृदययोः / सदयहृदोःसदयहृदयेषु / सदयहृत्सु
सम्बोधनहे सदयहृदयहे सदयहृदयेहे सदयहृदयानि

अर्थ: सदय (कृपालु, सुकुमार) + हृदय (दिल, आत्मा)
English: having a compassionate heart, tender-hearted, MW.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें