🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:23:42 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सदा (स्त्रीलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासदासदेसदाः
द्वितीयासदाम्सदेसदाः
तृतीयासदयासदाभ्याम्सदाभिः
चतुर्थीसदायैसदाभ्याम्सदाभ्यः
पञ्चमीसदायाःसदाभ्याम्सदाभ्यः
षष्ठीसदायाःसदयोःसदानाम्
सप्तमीसदायाम्सदयोःसदासु
सम्बोधनहे सदेहे सदेहे सदाः

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: सर्वदा
English: = prec. (cf. बर्हि-, समनी-षद; सभा-सद)

📚 अमरकोश में:
• सत्र (३.३.१८९) — पर्याय: आवरण, यज्ञ, वन
• ध्रुव (३.३.२२२) — पर्याय: ध्रुव, निश्चित
• सदा (३.४.२२) — पर्याय: सर्वदा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सद् (पुंलिङ्ग)

सभा

🔎 आपका लिखा रूप सदा = तृतीया विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासद् / सत्सदौसदः
द्वितीयासदम्सदौसदः
तृतीयासदासद्भ्याम्सद्भिः
चतुर्थीसदेसद्भ्याम्सद्भ्यः
पञ्चमीसदःसद्भ्याम्सद्भ्यः
षष्ठीसदःसदोःसदाम्
सप्तमीसदिसदोःसत्सु
सम्बोधनहे सद् / हे सत्हे सदौहे सदः

अर्थ: सभा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें