🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:54:27 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सदृश् (पुंलिङ्ग)

समान, मिलता-जुलता, तुल्य, अनुरुप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासदृक् / सदृख् / सदृग्सदृशौसदृशः
द्वितीयासदृशम्सदृशौसदृशः
तृतीयासदृशासदृग्भ्याम्सदृग्भिः
चतुर्थीसदृशेसदृग्भ्याम्सदृग्भ्यः
पञ्चमीसदृशःसदृग्भ्याम्सदृग्भ्यः
षष्ठीसदृशःसदृशोःसदृशाम्
सप्तमीसदृशिसदृशोःसदृक्षु
सम्बोधनहे सदृक् / हे सदृख् / हे सदृग्हे सदृशौहे सदृशः

अर्थ: समान, मिलता-जुलता, तुल्य, अनुरुप
संस्कृत: पर्याय: वाच्यलिङ्ग, सम, तुल्य, सदृक्ष, सदृश

📚 अमरकोश में:
• समान/सदृश (२.१०.३७) — पर्याय: सम, तुल्य, सदृक्ष, सदृश, साधारण, समान

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सदृश् (स्त्रीलिङ्ग)

समान, मिलता-जुलता, तुल्य, अनुरुप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासदृक् / सदृख् / सदृग्सदृशौसदृशः
द्वितीयासदृशम्सदृशौसदृशः
तृतीयासदृशासदृग्भ्याम्सदृग्भिः
चतुर्थीसदृशेसदृग्भ्याम्सदृग्भ्यः
पञ्चमीसदृशःसदृग्भ्याम्सदृग्भ्यः
षष्ठीसदृशःसदृशोःसदृशाम्
सप्तमीसदृशिसदृशोःसदृक्षु
सम्बोधनहे सदृक् / हे सदृख् / हे सदृग्हे सदृशौहे सदृशः

अर्थ: समान, मिलता-जुलता, तुल्य, अनुरुप
संस्कृत: पर्याय: वाच्यलिङ्ग, सम, तुल्य, सदृक्ष, सदृश

📚 अमरकोश में:
• समान/सदृश (२.१०.३७) — पर्याय: सम, तुल्य, सदृक्ष, सदृश, साधारण, समान

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सदृश् (नपुंसकलिङ्ग)

समान, मिलता-जुलता, तुल्य, अनुरुप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासदृक् / सदृख् / सदृग्सदृशीसदृंशि
द्वितीयासदृक् / सदृख् / सदृग्सदृशीसदृंशि
तृतीयासदृशासदृग्भ्याम्सदृग्भिः
चतुर्थीसदृशेसदृग्भ्याम्सदृग्भ्यः
पञ्चमीसदृशःसदृग्भ्याम्सदृग्भ्यः
षष्ठीसदृशःसदृशोःसदृशाम्
सप्तमीसदृशिसदृशोःसदृक्षु
सम्बोधनहे सदृक् / हे सदृख् / हे सदृग्हे सदृशीहे सदृंशि

अर्थ: समान, मिलता-जुलता, तुल्य, अनुरुप
संस्कृत: पर्याय: वाच्यलिङ्ग, सम, तुल्य, सदृक्ष, सदृश

📚 अमरकोश में:
• समान/सदृश (२.१०.३७) — पर्याय: सम, तुल्य, सदृक्ष, सदृश, साधारण, समान

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें