🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:16:06 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सद्गुरु (पुंलिङ्ग)

सद् (सभा) + गुरु (प्रशस्त, बड़ा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासद्गुरुःसद्गुरूसद्गुरवः
द्वितीयासद्गुरुम्सद्गुरूसद्गुरून्
तृतीयासद्गुरुणासद्गुरुभ्याम्सद्गुरुभिः
चतुर्थीसद्गुरवेसद्गुरुभ्याम्सद्गुरुभ्यः
पञ्चमीसद्गुरोःसद्गुरुभ्याम्सद्गुरुभ्यः
षष्ठीसद्गुरोःसद्गुर्वोःसद्गुरूणाम्
सप्तमीसद्गुरौसद्गुर्वोःसद्गुरुषु
सम्बोधनहे सद्गुरोहे सद्गुरूहे सद्गुरवः

अर्थ: सद् (सभा) + गुरु (प्रशस्त, बड़ा)
English: a good teacher, Kāv.; BhP.; Siṉhâs.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬