🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:21:53 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सद्ग्रह (पुंलिङ्ग)

सद् (सभा) + ग्रह (पकड़ना, ग्रहण करना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासद्ग्रहःसद्ग्रहौसद्ग्रहाः
द्वितीयासद्ग्रहम्सद्ग्रहौसद्ग्रहान्
तृतीयासद्ग्रहेणसद्ग्रहाभ्याम्सद्ग्रहैः
चतुर्थीसद्ग्रहायसद्ग्रहाभ्याम्सद्ग्रहेभ्यः
पञ्चमीसद्ग्रहात् / सद्ग्रहाद्सद्ग्रहाभ्याम्सद्ग्रहेभ्यः
षष्ठीसद्ग्रहस्यसद्ग्रहयोःसद्ग्रहाणाम्
सप्तमीसद्ग्रहेसद्ग्रहयोःसद्ग्रहेषु
सम्बोधनहे सद्ग्रहहे सद्ग्रहौहे सद्ग्रहाः

अर्थ: सद् (सभा) + ग्रह (पकड़ना, ग्रहण करना)
English: a good or auspicious planet, VarBṛS.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬