🕉️ 21 November 2026, Saturday · 03:05:09 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सद्वंश (पुंलिङ्ग)

अच्छे कुल का, कुलीन

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासद्वंशःसद्वंशौसद्वंशाः
द्वितीयासद्वंशम्सद्वंशौसद्वंशान्
तृतीयासद्वंशेनसद्वंशाभ्याम्सद्वंशैः
चतुर्थीसद्वंशायसद्वंशाभ्याम्सद्वंशेभ्यः
पञ्चमीसद्वंशात् / सद्वंशाद्सद्वंशाभ्याम्सद्वंशेभ्यः
षष्ठीसद्वंशस्यसद्वंशयोःसद्वंशानाम्
सप्तमीसद्वंशेसद्वंशयोःसद्वंशेषु
सम्बोधनहे सद्वंशहे सद्वंशौहे सद्वंशाः

अर्थ: अच्छे कुल का, कुलीन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सद्वंश (नपुंसकलिङ्ग)

अच्छे कुल का, कुलीन

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासद्वंशम्सद्वंशेसद्वंशानि
द्वितीयासद्वंशम्सद्वंशेसद्वंशानि
तृतीयासद्वंशेनसद्वंशाभ्याम्सद्वंशैः
चतुर्थीसद्वंशायसद्वंशाभ्याम्सद्वंशेभ्यः
पञ्चमीसद्वंशात् / सद्वंशाद्सद्वंशाभ्याम्सद्वंशेभ्यः
षष्ठीसद्वंशस्यसद्वंशयोःसद्वंशानाम्
सप्तमीसद्वंशेसद्वंशयोःसद्वंशेषु
सम्बोधनहे सद्वंशहे सद्वंशेहे सद्वंशानि

अर्थ: अच्छे कुल का, कुलीन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें