🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:52:53 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सनद्वाज (पुंलिङ्ग)

सनत् (ब्रह्मा का विशेषण) + वाज (बाजू, डैना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासनद्वाजःसनद्वाजौसनद्वाजाः
द्वितीयासनद्वाजम्सनद्वाजौसनद्वाजान्
तृतीयासनद्वाजेनसनद्वाजाभ्याम्सनद्वाजैः
चतुर्थीसनद्वाजायसनद्वाजाभ्याम्सनद्वाजेभ्यः
पञ्चमीसनद्वाजात् / सनद्वाजाद्सनद्वाजाभ्याम्सनद्वाजेभ्यः
षष्ठीसनद्वाजस्यसनद्वाजयोःसनद्वाजानाम्
सप्तमीसनद्वाजेसनद्वाजयोःसनद्वाजेषु
सम्बोधनहे सनद्वाजहे सनद्वाजौहे सनद्वाजाः

अर्थ: सनत् (ब्रह्मा का विशेषण) + वाज (बाजू, डैना)
English: (सन॑द्-) acquiring or bestowing wealth, ib.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सनद्वाज (नपुंसकलिङ्ग)

सनत् (ब्रह्मा का विशेषण) + वाज (घी)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासनद्वाजम्सनद्वाजेसनद्वाजानि
द्वितीयासनद्वाजम्सनद्वाजेसनद्वाजानि
तृतीयासनद्वाजेनसनद्वाजाभ्याम्सनद्वाजैः
चतुर्थीसनद्वाजायसनद्वाजाभ्याम्सनद्वाजेभ्यः
पञ्चमीसनद्वाजात् / सनद्वाजाद्सनद्वाजाभ्याम्सनद्वाजेभ्यः
षष्ठीसनद्वाजस्यसनद्वाजयोःसनद्वाजानाम्
सप्तमीसनद्वाजेसनद्वाजयोःसनद्वाजेषु
सम्बोधनहे सनद्वाजहे सनद्वाजेहे सनद्वाजानि

अर्थ: सनत् (ब्रह्मा का विशेषण) + वाज (घी)
English: (सन॑द्-) acquiring or bestowing wealth, ib.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬