🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:27:00 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सनियम (पुंलिङ्ग)

सनि (पू्जा, सेवा) + यम (संयत करना, नियंत्रित करना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासनियमःसनियमौसनियमाः
द्वितीयासनियमम्सनियमौसनियमान्
तृतीयासनियमेनसनियमाभ्याम्सनियमैः
चतुर्थीसनियमायसनियमाभ्याम्सनियमेभ्यः
पञ्चमीसनियमात् / सनियमाद्सनियमाभ्याम्सनियमेभ्यः
षष्ठीसनियमस्यसनियमयोःसनियमानाम्
सप्तमीसनियमेसनियमयोःसनियमेषु
सम्बोधनहे सनियमहे सनियमौहे सनियमाः

अर्थ: सनि (पू्जा, सेवा) + यम (संयत करना, नियंत्रित करना)
English: restricted, limited (-त्व n.), Kap.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सनियम (नपुंसकलिङ्ग)

सनि (पू्जा, सेवा) + यम (जोड़ा, जोड़ी)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासनियमम्सनियमेसनियमानि
द्वितीयासनियमम्सनियमेसनियमानि
तृतीयासनियमेनसनियमाभ्याम्सनियमैः
चतुर्थीसनियमायसनियमाभ्याम्सनियमेभ्यः
पञ्चमीसनियमात् / सनियमाद्सनियमाभ्याम्सनियमेभ्यः
षष्ठीसनियमस्यसनियमयोःसनियमानाम्
सप्तमीसनियमेसनियमयोःसनियमेषु
सम्बोधनहे सनियमहे सनियमेहे सनियमानि

अर्थ: सनि (पू्जा, सेवा) + यम (जोड़ा, जोड़ी)
English: restricted, limited (-त्व n.), Kap.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें