🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:28:15 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सनिष्यु (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासनिष्युःसनिष्यूसनिष्यवः
द्वितीयासनिष्युम्सनिष्यूसनिष्यून्
तृतीयासनिष्युणासनिष्युभ्याम्सनिष्युभिः
चतुर्थीसनिष्यवेसनिष्युभ्याम्सनिष्युभ्यः
पञ्चमीसनिष्योःसनिष्युभ्याम्सनिष्युभ्यः
षष्ठीसनिष्योःसनिष्य्वोःसनिष्यूणाम्
सप्तमीसनिष्यौसनिष्य्वोःसनिष्युषु
सम्बोधनहे सनिष्योहे सनिष्यूहे सनिष्यवः

अर्थ: —
English: wishing to gain or acquire, eager for booty, ib.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सनिष्यु (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासनिष्युसनिष्युणीसनिष्यूणि
द्वितीयासनिष्युसनिष्युणीसनिष्यूणि
तृतीयासनिष्युणासनिष्युभ्याम्सनिष्युभिः
चतुर्थीसनिष्युणे / सनिष्यवेसनिष्युभ्याम्सनिष्युभ्यः
पञ्चमीसनिष्युणः / सनिष्योःसनिष्युभ्याम्सनिष्युभ्यः
षष्ठीसनिष्युणः / सनिष्योःसनिष्युणोः / सनिष्य्वोःसनिष्यूणाम्
सप्तमीसनिष्युणि / सनिष्यौसनिष्युणोः / सनिष्य्वोःसनिष्युषु
सम्बोधनहे सनिष्यु / हे सनिष्योहे सनिष्युणीहे सनिष्यूणि

अर्थ: —
English: wishing to gain or acquire, eager for booty, ib.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬