🕉️ 22 November 2026, Sunday · 05:53:22 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

सन्नद्ध (पुंलिङ्ग)

एक साथ मिलाकर कटिबद्ध

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासन्नद्धःसन्नद्धौसन्नद्धाः
द्वितीयासन्नद्धम्सन्नद्धौसन्नद्धान्
तृतीयासन्नद्धेनसन्नद्धाभ्याम्सन्नद्धैः
चतुर्थीसन्नद्धायसन्नद्धाभ्याम्सन्नद्धेभ्यः
पञ्चमीसन्नद्धात् / सन्नद्धाद्सन्नद्धाभ्याम्सन्नद्धेभ्यः
षष्ठीसन्नद्धस्यसन्नद्धयोःसन्नद्धानाम्
सप्तमीसन्नद्धेसन्नद्धयोःसन्नद्धेषु
सम्बोधनहे सन्नद्धहे सन्नद्धौहे सन्नद्धाः

अर्थ: एक साथ मिलाकर कटिबद्ध

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

सन्नद्ध (नपुंसकलिङ्ग)

एक साथ मिलाकर कटिबद्ध

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमासन्नद्धम्सन्नद्धेसन्नद्धानि
द्वितीयासन्नद्धम्सन्नद्धेसन्नद्धानि
तृतीयासन्नद्धेनसन्नद्धाभ्याम्सन्नद्धैः
चतुर्थीसन्नद्धायसन्नद्धाभ्याम्सन्नद्धेभ्यः
पञ्चमीसन्नद्धात् / सन्नद्धाद्सन्नद्धाभ्याम्सन्नद्धेभ्यः
षष्ठीसन्नद्धस्यसन्नद्धयोःसन्नद्धानाम्
सप्तमीसन्नद्धेसन्नद्धयोःसन्नद्धेषु
सम्बोधनहे सन्नद्धहे सन्नद्धेहे सन्नद्धानि

अर्थ: एक साथ मिलाकर कटिबद्ध

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬